Πνευματικοί άνθρωποι

User Rating:  / 1
PoorBest 

 Οι πνευματικοί άνθρωποι, "όρθιοι ή ορθούμενοι"; 

του Μάριου Πλωρίτη (από δημοσίευση στον Τύπο) 

 

Τελικός στόχος κάθε πνευματικού μόχθου (είτε φιλοσοφι­κού, είτε επιστημονικού, είτε καλλιτεχνικού) είναι, βέβαια, η εξερεύνηση, η ερμηνεία και η κατάκτηση του κοσμικού και ζωι­κού "μυστηρίου", που οδηγούν στην ουσιαστική, βαθύτερη "ευδαιμονία" του ανθρώπου. Ο πόθος, το πάθος και η δυνατό­τητα της Γνώσης είναι, για τον πνευματικό άνθρωπο, αυτός τούτος ο λόγος ύπαρξης του.

Μέσα στην κοινωνική σφαίρα, τα πνευματικά αγαθά είναι τό­σο απαραίτητα όσο και τα υλικά. Παραφράζοντας τον αφορι­σμό του Καντ, θα λέγαμε πως "η ύλη χωρίς πνεύμα είναι τυφλή, αλλά και το πνεύμα χωρίς την ύλη είναι κενό". Μια κοινωνία που νοιάζεται μόνο για τα υλικά αγαθά είναι κοινωνία ζώων , μια κοινωνία που νοιάζεται μόνο για τα πνευματικά αγαθά είναι κοι­νωνία ασκητών. Αλλά ο άνθρωπος, ο κοινωνικός άνθρωπος, δεν είναι ούτε ζώο ούτε ασκητής. Χρειάζεται και τα υλικά αγα­θά για να υπάρξει και τα πνευματικά αγαθά για να υπάρξει σω­στά. Τα πρώτα θα του δώσουν το"ζην", τα δεύτερα το "ευ ζην".

 

Κι εδώ προβαίνει, βαρύτατη, η ευθύνη των πνευματικών αν­θρώπων για την πορεία της κοινωνίας. Σ’ αυτούς έχει λάχει ο κλήρος να την οπλίσουν όχι μόνο με οργάνωση και μέθοδο, αλ­λά και με έρεισμα, με νόημα, με σκοπό. Μια κοινωνία που δεν ξέρει πώς βαδίζει, είναι κοινωνία τυφλών, καταδικασμένη να χαθεί μέσα στο ίδιο της το σκοτάδι. Και τους "πρέποντες" δρό­μους, λόγους και σκοπούς της δεν μπορεί να της τους δείξει άλλος από τον πνευματικό άνθρωπο. [...]

Κι έχει όλες τις δυνατότητες γι' αυτό. Κατέχοντας τη Γνώση, μπορεί και πρέπει να καταπολεμήσει την άγνοια και την αμά­θεια. Κατέχοντας την Αλήθεια, μπορεί και πρέπει να εξοβελίσει το ψέμα και την απάτη. Κατέχοντας την Αρετή (στην υψηλή έν­νοια που έδιναν στον όρο οι Έλληνες) μπορεί και πρέπει ν' α­ντισταθεί στην κακότητα, στην αδικία, στη βία, στο μίσος, στη χυδαιότητα. Ο πνευματικός άνθρωπος δεν ολοκληρώνεται πα­ρά μόνο όταν γίνεται παιδαγωγός και φρουρός της κοινωνίας όπου ζει. Όταν την "παιδεύει", αλλά και την προστατεύει, όταν την ανασύρει από το σκότος της φυσικής αμάθειας, αλλά και την προασπίζει από το τεχνητό σκότος που επιχειρούν ν' α­πλώσουν γύρω της οι επιτήδειοι και οι πονηροί. [...]

Και το χρέος αυτό του πνευματικού ανθρώπου γίνεται πολ­λαπλάσιο σε ώρες κρίσης - κρίσης ιδεών, αρχών, θεσμών, δι­καιωμάτων. Τότε, προπάντων, έχει καθήκον ο πνευματικός άνθρωπος να δράσει, να μιλήσει, να αγωνιστεί, για να υπε­ρασπίσει τα "παλλάδια" τα δικά του και της κοινωνίας, για να φωτίσει τους αφώτιστους, να κινήσει τους νωθρούς, να γαλ­βανίσειτους ενθουσιώδεις, να ξεσκεπάσει τους καπήλους, να καταγγείλει τους επιτήδειους. Τότε -όταν απειλείται η ε­λεύθερη σκέψη, ο ελεύθερος λόγος, δηλαδή η ίδια η υπό­σταση του πνευματικού και κάθε ανθρώπου- θα δείξει ο πνευματικός άνθρωπος αν "τηρεί" πραγματικά την "πίστη" που επαγγέλλεται. Σωπαίνοντας, από αυταρέσκεια, δειλία ή καιροσκοπία, προδίνεται και προδίνει. "Αδικεί πολλάκις ου μόνον ο ποιών τι, αλλά και ο μη ποιών", λέει ο Μάρκος Αυρή­λιος. Και ο πνευματικός άνθρωπος που σωπαίνει σε κρίσιμες ώρες, "αδικεί" όχι μόνο ο ίδιος μα, σε τελευταία ανάλυση, και τον ίδιο τον εαυτό του. Γιατί, κλείνοντας τα μάτια στον εξαν­δραποδισμότων γύρω του, θα τ' ανοίξει μια μέρα και θα δει πως έχει γίνει ανδράποδο και ο ίδιος.

Σε τέτοιες ώρες κρίσης δείχνει ο πνευματικός άνθρωπος αν είναι οδηγός ή οδηγούμενος, "όρθιος ή ορθούμενος" - αν στέ­κεται όρθιος μόνος του ή τον στήνουν όρθιο οι άλλοι. Αλλά ο πνευματικός άνθρωπος, που δέχεται το ρόλο του ουραγού της αγέλης, που παραδέχεται να "περιαχθεί" σε κατάσταση ανδρει­κέλου, που απαρνιέται το σπουδαιότερο κι ευγενικότερο μέ­ρος της αποστολής του, παύει να είναι πνευματικός ηγέτης...

 

Ερωτήσεις: 

 

  1. 1.Να κάνετε την περίληψη του κειμένου. Μον.25
  2. 2.Με ποιον τρόπο  και ποια μέσα αναπτύσσεται η 2η παράγραφος του κειμένου;  Μον.8
  3. 3.Να εντοπίσετε (προκείμενες και συμπέρασμα) και να αξιολο­γήσετε το συλλογισμό του συγγραφέα στην 3η παράγραφο του κειμένου.  Μον.8
  4. 4.έρεισμα, εξοβελίσει, παλλάδια, νωθρούς, γαλβανίσει, εξανδραποδι­σμό, ουραγού, ανδρεικέλου; Να αποδώσετε το νοημάτων λέ­ξεων με άλλες συνώνυμες.  Μον.8
  5. 5.να αναπτυχθεί σε παράγραφο 60-80 λέξεων το μέρος του κειμένου: «Κατέχοντας [ ο πνευματικός άνθρωπος] την Αρετή (στην υψηλή έν­νοια που έδιναν στον όρο οι Έλληνες) μπορεί και πρέπει ν' α­ντισταθεί στην κακότητα, στην αδικία, στη βία, στο μίσος, στη χυδαιότητα».   Μον. 12
  6. 6.Σε συνεδρίαση της Βουλής των Εφήβων, ο προηγούμενος ο­μιλητής έκλεισε το λόγο του με ένα απόσπασμα του Αιμ. Χουρμούζιου: «Ο πνευματικός άνθρωπος, περισσότερο από κάθε άλλον, ακόμη και από το μαχητή του δρόμου που μεταβάλλει τους αγώνες των ιδεών σε πράξεις, έχει την ευθύνη των κοινω­νικών και πολιτικών καθεστώτων που επιβάλλονται στην εποχή του. Και το μέγεθος της ευθύνης αυτής είναι κατευθείαν ανά­λογο με το βαθμό συνεξάρτησης του πνευματικού ατόμου και του πλήθους». Στην ομιλία σας στο πλαίσιο της ίδιας συνε­δρίασης, αναλαμβάνετε να προσδιορίσετε τα σημαντικότερα σύγχρονα προβλήματα που χρήζουν της συνδρομής των πνευ­ματικών ταγών και να προτείνετε συγκεκριμένες πρωτοβου­λίες που έχουν χρέος να αναλάβουν οι ίδιοι για την άρση τους.[550-600 λέξεις]  Μον.40

 

 

Απαντήσεις:

1. Η 2η παράγραφος του κειμένου αναπτύσσεται με αιτιολόγη­ση. Στην ανάπτυξη αιτιολογείται η αναγκαιότητα ύπαρξης τό­σο των υλικών όσο και των πνευματικών αγαθών για την εύ­ρυθμη κοινωνική λειτουργία.

2. α προκείμενη: Μια κοινωνία που λειτουργεί χωρίς οργάνω­ση και στόχους είναι καταδικασμένη σε όλεθρο. Β προκείμενη: Ο πνευματικός άνθρωπος διαθέτει τη δύναμη α­φενός να μεταλαμπαδεύει μεθοδολογίες και τρόπους οργάνω­σης και αφετέρου να στοχοθετεί - να προσδιορίζει ιδανικά. Συμπέρασμα: Άρα ο πνευματικός άνθρωπος είναι επιφορτι­σμένος με το χρέος να χαράζει την πορεία για την προστασία την κοινωνίας.

Ο συλλογισμός είναι έγκυρος αφού οι προκείμενες σε λογική αλληλουχία/ συνδυασμό οδηγούν με λογική αναγκαιότητα στο συμπέρασμα. Ο συλλογισμός είναι αληθής αφού τόσο το πε­ριεχόμενο των προκειμένων όσο και του συμπεράσματος α­νταποκρίνονται στην πραγματικότητα. Άρα ο συλλογισμός εί­ναι λογικά ορθός.

3. εξοβελίσει- απορρίψει, διώξει, εξοστρακίσει, εξακοντίσει / νωθρούς=βραδυκίνητους, οκνηρούς, αδιάφορους, αδρανείς/ γαλβανίσει= ενισχύσει, θωρακίσει / εξανδραποδισμό = υπό-δούλωοη, σκλαβιά/ουραγού= τελευταίου, ύστατου/ανδρει­κέλου = υποχείριου

4. Εισαγωγή: πνευματικός άνθρωπος ή διανοούμενος είναι αυ­τός που ασχολείται με τα κοινωνικά, πολιτιστικά και ηθικά προ­βλήματα, με την έρευνα της αλήθειας, τη γνώση και το πνεύμα του ανθρώπου. Προβληματίζεται με κριτικό πνεύμα πάνω στα προβλήματα της ζωής και ενδιαφέρεται για τα γενικότερα προβλήματα του ανθρώπου. Γνωρίσματα: πολύπλευρη μόρφωση, πνευματική συγκρότηση, έλλειψη δογματισμού, αυτογνωσία, αλτρουισμός, διαλλακτικότητα, θάρρος, ελεύθερη βούληση, παρρησία, ευσυνειδησία, ανιδιοτέλεια, πολιτική ευαισθησία, αισθητική αγωγή και καλλιέργεια, σεβασμός και κριτική στάση στην παράδοση...

Σύγχρονα προβλήματα: 1. η κρίση αξιών- ευδαιμονισμός, καταναλωτισμός, 2. η άμβλυνση της ηθικής - βία, εγκληματικότη­τα, ατομισμός, 3. οι πόλεμοι - πυρηνική απειλή, γενοκτονίες, 4. η οικολογική καταστροφή, 5. η αμφισβήτηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων - ρατσισμός, εκμετάλλευση.. 6. η κοινωνική ανι­σότητα - Τρίτος κόσμος, 7. η πολιτιστική αλλοτρίωση - κρίση παράδοσης, 8. η κρίση των δημοκρατικών θεσμών- απολιτικοποίηση, λαϊκισμός, προπαγάνδα, αυταρχισμός, εθνικισμός...

Μετάβαση: Καθίσταται λοιπόν αναγκαία όσο ποτέ η ανάληψη πρωτοβουλιών από ανθρώπους με κύρος και παγκόσμια ακτι­νοβολία. Οι πνευματικοί άνθρωποι με τις γνώσεις, το κύρος, την προχωρημένη σκέψη τους μπορούν να έχουν καταλυτικό ρόλο στην άμβλυνση των προβλημάτων.

Ηθικό χρέος: Έξοδος από το "γυάλίνο πύργο" του και άνοιγμα προς την κοινωνία την οποία δεν χειραγωγούν αλλά καθοδη­γούν. Να έχουν ως επίκεντρο της ενασχόλησης τους τον άν­θρωπο. Να υπηρετούν με κριτική στάση τις καθολικές αξίες (ε­λευθερία, αλήθεια, δικαιοσύνη) χωρίς κηδεμόνες.

 Κοινωνικόχρέος: 1. να εντοπίζουν τα μεγάλα κοινωνικά προ­βλήματα, να αποκαλύπτουν τις αιτίες και να αναζητούν λύσεις, 2.να αφυπνίζουν τις νωθρές συνειδήσεις καλλιεργώντας την υ­πευθυνότητα, 3. να εμπνέουν τη συλλογικότητα, την αλληλεγ­γύη, τα ανθρωπιστικά ιδεώδη. 4. να κρατούν σε ισορροπία της αντίρροπες κοινωνικές δυνάμεις ώστε να ευνοείται η κοινωνική πρόοδος, 5. ως πρότυπα και φορείς υψηλών ιδανικών και αξιών να αγωνίζονται για τη διασφάλιση των κοινωνικών δικαιωμά­των, 6. αξιοποιώντας δημιουργικά την παράδοση σε σχέση με τη δυναμική της εποχής τους να προβάλλουν νέες ιδέες 7. να προωθούν τα ιδεώδη του ανθρωπισμού καταπολεμώντας την άγνοια, τις προκαταλήψεις, τα δογματισμό...

Πολιτικόχρέος: 1. να αγωνίζονται για την προάσπιση και δια­σφάλιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, 2. να αποκαλύπτουν και να στηλιτεύουν τη δημαγωγία, το λαϊκισμό, τον πατερναλι­σμό, 3. να αγωνίζονται για την εδραίωση της ειρήνης, 4. να ε­ναντιώνονται στις ρατσιστικές αντιλήψεις, τις εθνικιστικές προκαταλήψεις συμβάλλοντας στην παγκόσμια συναδέλφωση και συνεργασία, 5. να διεκδικούν τη διασφάλιση της πολιτιστι­κής και εθνικής ιδιαιτερότητας των λαών.

 

Κοινωνία

1societyΆρθρα που σχετίζονται με κοινωνικά θέματα.

Επιστήμη

Άρθρα που σχετίζονται με επιστημονικά θέματα. . .

Εκπαίδευση

Άρθρα που διαπραγματεύονται εκπαιδευτικά θέματα. . . 

Πολιτισμός

Άρθρα για την κουλτούρα και τον πολιτισμό. . .