Επιχειρήματα

User Rating:  / 0
PoorBest 

«Η τέχνη του επιχειρήματος» του Ε. Παπανούτσου

... Εκτός απ' αυτόν, τον καθαρά λογικό («γεωμετρικό» θα τον ονόμαζα), υπάρχει κι ένας άλλος τύπος επιχειρήματος πολύ συνηθισμένος στην καθημερινή ζωή, που οδηγεί άμεσα στο αποτέλεσμα του με μιαν εύστοχη εικόνα, αλληγορία ή «παραβολή». Η δύνα­μη του είναι κυρίως καταλυτική· δεν τεκμηριώνει τόσο την αλήθεια, όσο κάνει φανερό το ψεύδος μιας δοξασίας ή ενός ισχυρισμού. Και ενεργεί ακαριαία. Μοιάζει με το επιδέ­ξιο χτύπημα που μπορεί να γκρεμίσει ολόκληρο οικοδόμημα, σα να είναι χτισμένο με τραπουλόχαρτα... Στο είδος τούτο «κριτικής» τέχνης διαπρέπουν οι άνθρωποι που συν­δυάζουν πλούσια πείρα ζωής και νου δροσερό, όχι «στεγνωμένο» από βαριά διαβάσματα και δάνεια σοφία. Οι «θυμόσοφοι». Είναι ο τρόπος που πείθει το Κοινό (μιας πολιτικής συγκέντρωσης λ.χ.) ή τους λαϊκούς δικαστές ενός ορκωτού δικαστηρίου πολύ περισσότερο από τις λεπτεπίλεπτες λογικές κατασκευές του άλλου τύπου. Για τούτο, αν το κα­θαρά λογικό, το «γεωμετρικό» επιχείρημα επιβάλλεται στη δικονομία των αστικών υποθέσεων (στη σύνταξη των «προτάσεων»), οι καλοί δικηγόροι γνωρίζουν ότι στις ποινικές δίκες πολύ πιο αποτελεσματικό είναι το άλλο, το «θυμοσοφικό», εάν είναι επι­τυχημένο.

 

Θα φανεί παράξενο, ωστόσο και σ' αυτήν ακόμη τη φιλοσοφική κριτική χρησιμο­ποιείται συχνά (και αποτελεσματικά πολλές φορές) αυτός ο δεύτερος τύπος επιχειρήμα­τος. Αναφέρω πρόχειρα μερικά χαρακτηριστικά παραδείγματα.

1.   Οι αρχαίοι συλλέκτες ανεκδότων μας διέσωσαν την εντυπωσιακή ανασκευή της ελεατικής φιλοσοφίας, που έκανε με το κεραυνοβόλο χιούμορ του ο κυνικός Διογέ­νης. Όταν κάποιος του ανέπτυξε τις θεωρητικές αναλύσεις του Ζήνωνα (τα περίφη­μα παράδοξα του «Αχιλλέα και της χελώνας» και του «βέλους που δε φτάνει ποτέ στο στόχο του») και το συμπέρασμα του ότι αυτό που ονομάζουμε κίνηση είναι πλά­νη των αισθήσεων, ο Διογένης έμεινε αδιάφορος. «Ποια είναι η δική σου γνώμη;» ρώτησε ο συνομιλητής του. Και εκείνος αντί να απαντήσει... σηκώθηκε και περπά­τησε. Σα να έλεγε: «ιδού η κίνηση - όπερ έδει δείξαι».

2.   Παρατήρησαν κάποτε στον Σοπενχάουερ, τον θεωρητικό της ριζικής απαισιοδο­ξίας, ότι είναι ασυνεπής. Γιατί, ενώ υποστηρίζει στα συγγράμματα του ότι μια μόνο λύτρωση υπάρχει για τον άνθρωπο από τα δεινά της ζωής: η αυτοκτονία, αυτός εξα­κολουθεί να ζει, και μάλιστα μέσα στις ανέσεις του. «Κάνετε λάθος» απάντησε ο Γερ­μανός φιλόσοφος. «Όταν, για να πάτε εκεί που θέλετε, ρωτάτε κάποιον που συναντά­τε τυχαία από ποιο δρόμο θα φτάσετε συντομότερα στον προορισμό σας, και εκείνος σας δείξει το σωστό δρόμο, μπορείτε να έχετε την αξίωση να σας συνοδέψει κιόλας;»

2, Από τη φύση του λογικό όν ο σκεπτόμενος άνθρωπος, γυμνάζει και μοιράζει (από τα τρυφερά χρόνια) τη νόηση του σε δύο κυρίως έργα: στις «απορίες» και στα «επι­χειρήματα». Με το πρώτο, το «θαυμάζειν» των Αρχαίων, πολιορκείται από ερωτη­ματικά: πότε; πού; πώς; γιατί; κτλ. και ταλαντεύεται. Με το δεύτερο, το «λογίζεσθαι», δε δίνει απλώς αλλά και θεμελιώνει τις απαντήσεις του, για να ξαναβρεί την ισορροπία, απορρίπτει τις υποθέσεις του, και το κύκλωμα ξεκινάει από την αρχή. Όπως το «απορείν», έτσι και το «διδόναι λόγον» είναι χαρακτηριστική ανθρώπινη ιδιότητα. Αλλά και βασανισμός. Από την άποψη αυτή τα άλλα ζώα είναι πιο τυχερά από μας.

Ιδού λοιπόν κι ένα άλλο κριτήριο για να ελέγχουμε και να βαθμολογούμε την «ανθρωποσϋνη» μας: όσο περισσότερο και πιο επίμονα «θαυμάζεις» και «λογίζε­σαι», τόσο πιο πολύ, και πιο επιτυχημένα, πραγματοποιείς μέσα σου τον άνθρωπο. Και επειδή οι «φυσικές» ιδιότητες αποκαλύπτονται, αναπτύσσονται και συντηρού­νται με την ορθή καθοδήγηση και άσκηση, καταλαβαίνει κανείς εύκολα τη σημα­σία που έχει για τον άνθρωπο η παιδεία. Υπάρχει μια «τέχνη του απορείν» όπως καιμια «τέχνη του διδόναι λόγον», και στις καλές περιπτώσεις η μία εισάγει και συ­μπληρώνει την άλλη: φιλοσοφία η πρώτη, ρητορική (με τον αρχαίο ορισμό της: «πειθούς δημιουργός») η δεύτερη. - Ο Πλάτων θα οργιζόταν αν μας άκουε να τις συμφιλιώνουμε...

Κοινωνία

1societyΆρθρα που σχετίζονται με κοινωνικά θέματα.

Επιστήμη

Άρθρα που σχετίζονται με επιστημονικά θέματα. . .

Εκπαίδευση

Άρθρα που διαπραγματεύονται εκπαιδευτικά θέματα. . . 

Πολιτισμός

Άρθρα για την κουλτούρα και τον πολιτισμό. . .