Δικαιώματα

User Rating:  / 0
PoorBest 

ΟΙ ΓΕΝΙΕΣ ΤΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ

 

          Τα δικαιώματα του ανθρώπου δεν είναι κάτι το στατικό , αλλά μία δυναμική πραγματικότητα και μια έννοια , που κατά τη διάρκεια των δύο τελευταίων αιώνων διευρύνθηκε, εμβαθύνθηκε, αλλά και αμφισβητήθηκε και παρανοήθηκε.

          Συνήθως διακρίνουμε τρεις «γενεές» δικαιωμάτων του ανθρώπου:

Τα κλασικά ατομικά και πολιτικά δικαιώματα – «η σταθερά του φιλελευθερισμού», όπως αποκαλούνται. Πρόκειται κυρίως για αμυντικά δικαιώματα  που απαιτούν από το κράτος στάση αποχής , τη μη παρεμπόδιση της ασκήσεώς τους. Τα δικαιώματα αυτά , όπως κατοχυρώθηκαν από την εποχή της επικράτησης των διαφωτιστικών ιδεών στην Ευρώπη, λειτουργούν πρωτίστως προστατευτικά για το άτομο, περιορίζοντας την κρατική εξουσία. Το δικαίωμα για μόρφωση, η ισονομία και ισηγορία, η ανεξιθρησκία, η ελεύθερη οικονομική δραστηριότητα και τα πολιτικά δικαιώματα θεωρούνται ως τα σημαντικότερα από αυτά.

Τα κοινωνικά, οικονομικά και πολιτιστικά δικαιώματα ,- « η σοσιαλιστική σταθερά»-, αποτελούν τη δεύτερη γενιά των δικαιωμάτων του ανθρώπου. Τον 19ο αι. δηλαδή εξαιτίας των προβλημάτων που δημιούργησε η βιομηχανική επανάσταση, το κέντρο βάρους του κινήματος των δικαιωμάτων του ανθρώπου μετατοπίζεται και εμφανίζονται στο προσκήνιο , μέσα από τους αγώνες του εργατικού κινήματος, τα κοινωνικά δικαιώματα. Η πορεία αυτή ολοκληρώνεται στον 20 αι., όπου τα κοινωνικά δικαιώματα αποτελούν αντικείμενο διεκδικήσεων και ατέρμονων συζητήσεων, αλλά και μεγάλων προσπαθειών για νομική κατοχύρωσή τους. Για την εξασφάλιση των δικαιωμάτων αυτών το κράτος πρέπει , κατά κανόνα, όχι να απέχει αλλά να παρεμβαίνει στον κοινωνικό βίο κατά τρόπο συστηματικό και αποτελεσματικό. Οφείλει να δημιουργεί τις προϋποθέσεις για ανάπτυξη, πρόσβαση στην εργασία, ίση αμοιβή για ίση παρεχόμενη εργασία, κατοχύρωση των συνδικαλιστικών ελευθεριών, κοινωνική ασφάλιση, αποτελεσματικό βιοτικό επίπεδο, υγεία, εκπαίδευση, πολιτιστική ζωή και συμμετοχή στην επιστήμη.

 

Τα «δικαιώματα αλληλεγγύης», φορείς των οποίων είναι κυρίως ομάδες και λαοί, συνιστούν τα «συλλογικά δικαιώματα της τρίτης γενεάς». Αυτά είναι το αποτέλεσμα των προσπαθειών - ανθρώπων και λαών – των τριών τελευταίων δεκαετιών και διατυπώνονται κυρίως από τους εκπροσώπους των φτωχότερων χωρών του πλανήτη μας με βάση το κατοχυρωμένο από το Σύμφωνο του Ο.Η.Ε.  του 1966 (άρθρο 1). Εδώ ανήκουν το δικαίωμα στην ανάπτυξη, στο καθαρό περιβάλλον, στην ειρήνη και ασφάλεια, στην ελεύθερη διάθεση πάνω στους φυσικούς πόρους, το δικαίωμα στην κοινή πολιτιστική κληρονομιά της ανθρωπότητας. Πιστεύεται ότι με την εξασφάλιση των συλλογικών αυτών δικαιωμάτων θα δημιουργηθούν καλύτερες προϋποθέσεις  και για την πραγμάτωση των ατομικών και των κοινωνικών δικαιωμάτων

Σήμερα, όμως στην εποχή της παγκοσμιοποίησης, με την καλπάζουσα ανάπτυξη της τεχνολογίας, με το γιγαντισμό των υπαρχόντων προβλημάτων, νέα δεδομένα προκύπτουν , νέοι κίνδυνοι απειλούν την παγκόσμια κοινότητα. Έτσι η βιοϊατρική, η κινητή τηλεφωνία ή η χημική διατροφή, εγείρουν δυνητικά νέα προβλήματα _ «εκμετάλλευση» εμβρύων και όχι μόνο για πειραματόζωα, ασύδοτη έκθεση στην ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία,  διατροφικός κυκεώνας και άλλα- που απαιτούν την κατοχύρωση της διαμορφούμενης «τέταρτης γενεάς» ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Κώστας Δεληκωσταντής, Τα δικαιώματα του ανθρώπου, Θεσσαλ. 1995, εκδ. Κυριακίδη.

 

 

 

Γιατί έχουν σημασία τα ανθρώπινα δικαιώματα

Μήνυμα από την Αϊρίν Χαν, Γ.Γ. της Διεθνούς Αμνηστίας

Στις 19 Αυγούστου 2003 ο Ύπατος Αρμοστής των Η.Ε. για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα, Σέρζιο Βιέιρα ντε Μέγιο, σκοτώθηκε σε βομβιστική επίθεση εναντίον του κτιρίου των Η.Ε. στη Βαγδάτη, σχεδόν 10 χρόνια αφ’ ότου ιδρύθηκε η Ύπατη Αρμοστεία για να υπερασπίζεται και να προάγει τα ανθρώπινα δικαιώματα.

Την ώρα που ένας από τους πλέον εξέχοντες διεθνείς υπερασπιστές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων πέθαινε στα χαλάσματα, η υφήλιος είχε σπουδαίο λόγο να αναλογιστεί πώς η νομιμοποίηση και η αξιοπιστία των Η.Ε. μπόρεσαν να διαβρωθούν σε τόσο θανάσιμο βαθμό. Τα Ηνωμένα Έθνη, που παρακάμφθηκαν στον πόλεμο του Ιράκ και τέθηκαν στο περιθώριο μετά από αυτόν, που έχασαν την αξιοπιστία τους επειδή θεωρούνται ευάλωτα στις πιέσεις ισχυρών κρατών, φάνηκαν να έχουν ουσιαστικά παραλύσει στις προσπάθειές τους να κάνουν τα κράτη να λογοδοτούν όσον αφορά την τήρηση του διεθνούς δικαίου και τις επιδόσεις τους στα ανθρώπινα δικαιώματα.

Ήταν εύκολο εκείνη τη στιγμή να αναρωτηθεί κανείς μήπως τα γεγονότα του 2003 είχαν καταφέρει επίσης θανάσιμο πλήγμα στο όραμα της παγκόσμιας δικαιοσύνης και των οικουμενικών ανθρωπίνων δικαιωμάτων, που υπήρξε η αρχική έμπνευση για τη δημιουργία παγκόσμιων θεσμών όπως τα Η.Ε. Αν τα ανθρώπινα δικαιώματα χρησιμοποιούνται από τις κυβερνήσεις ως μανδύας, τον οποίο φορούν ή αποβάλλουν ανάλογα με τις πολιτικές σκοπιμότητες, μπορεί άραγε να εμπιστευθεί κανείς τη διεθνή κοινότητα των κρατών να πραγματώσει εκείνο το όραμα; Και τι μπορεί να κάνει η διεθνής κοινότητα των πολιτών για να διασώσει τα ανθρώπινα δικαιώματα από τα χαλάσματα;

Η απάντηση ήρθε την ίδια εβδομάδα με τη βόμβα στα γραφεία των Η.Ε., όταν μια ομάδα γυναικών στο Μεξικό νίκησε στο πρώτο της βήμα στην πορεία για την επίτευξη δικαιοσύνης για τις δολοφονημένες κόρες τους. Περιθωριοποιημένες και φτωχές, αγωνίστηκαν επί 10 χρόνια για να φτάσουν εκεί, όμως τελικά ανάγκασαν τον Πρόεδρο του Μεξικό, Βισέντε Φοξ, και τις Ομοσπονδιακές αρχές να παρέμβουν. Ήμουν με τις μητέρες της Σιουδάδ Χουάρες όταν έφτασε η είδηση αυτής της επιτυχίας. Ποτέ δεν θα ξεχάσω τη χαρά στα πρόσωπα των γυναικών και την ευγνωμοσύνη τους προς τις χιλιάδες ανθρώπους ανά τον κόσμο, που οι προσπάθειές τους συνέβαλαν στην επίτευξη της αλλαγής. Κοιτώντας τις, είδα πόσα πράγματα μπορούν να επιτευχθούν για τα ανθρώπινα δικαιώματα μέσα από τον δυναμικό χώρο της παγκόσμιας κοινωνίας των πολιτών.

Οι προκλήσεις, που έχει μπροστά του το παγκόσμιο κίνημα για τα ανθρώπινα δικαιώματα, είναι απόλυτες. Ως ακτιβιστές, πρέπει να αντιμετωπίσουμε την απειλή που αποτελούν οι ανάλγητες, σκληρές και εγκληματικές πράξεις ενόπλων ομάδων και ατόμων. Πρέπει να αντισταθούμε στον αντίκτυπο που δημιουργεί εναντίον των ανθρωπίνων δικαιωμάτων η μονομανής προσήλωση σε ένα δόγμα παγκόσμιας ασφάλειας που έχει διχάσει βαθύτατα τον κόσμο. Πρέπει να αγωνιστούμε για να επανορθώσουμε την αποτυχία των κυβερνήσεων και της διεθνούς κοινότητας να φέρουν αποτελέσματα από πλευράς κοινωνικής και οικονομικής δικαιοσύνης.

Δεν υπάρχει δρόμος προς τη βιώσιμη ασφάλεια, παρά μόνο μέσα από τον σεβασμό για τα ανθρώπινα δικαιώματα. Δείτε τη μεγεθυνόμενη ανταρσία στο Ιράκ, την αυξανόμενη αναρχία στο Αφγανιστάν, τον ατέλειωτο φαύλο κύκλο της βίας στη Μέση Ανατολή, το κύμα βομβιστικών επιθέσεων αυτοκτονίας σε πολυάνθρωπες πόλεις ανά τον κόσμο. Σκεφτείτε τη συνεχιζόμενη καταπίεση σε βάρος των Ουιγούρων στην Κίνα και των Ισλαμιστών στην Αίγυπτο. Φανταστείτε το μέγεθος και το εύρος της ατιμωρησίας που χαρακτήρισε τις κατάφωρες παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και του ανθρωπιστικού δικαίου στις «ξεχασμένες» συγκρούσεις στην Τσετσενία, την Κολομβία, τη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό και το Νεπάλ  δηλαδή, ξεχασμένες από όλους, εκτός από εκείνους που υφίστανται καθημερινά τις χείριστες επιπτώσεις τους.

Η διγλωσσία δίνει κακό όνομα στα ανθρώπινα δικαιώματα, όμως, δυστυχώς, είναι συνηθισμένο φαινόμενο. Οι ΗΠΑ και οι σύμμαχοί τους ισχυρίστηκαν ότι έκαναν τον πόλεμο στο Ιράκ για να προστατεύσουν τα ανθρώπινα δικαιώματα όμως υπονόμευσαν τα ανθρώπινα δικαιώματα για να νικήσουν στον «πόλεμο κατά της τρομοκρατίας». Ο πόλεμος στο Ιράκ κηρύχθηκε για να μειωθεί η απειλή των όπλων μαζικής καταστροφής, κι όμως ο κόσμος είναι πλημμυρισμένος με όπλα μικρού διαμετρήματος και με συμβατικά όπλα, που σκοτώνουν περισσότερους από μισό εκατομμύριο ανθρώπους κάθε χρόνο. Ακόμα χειρότερα, στο όνομα της στράτευσης στον λεγόμενο «πόλεμο κατά της τρομοκρατίας», πολλές χώρες έχουν χαλαρώσει τους ελέγχους των εξαγωγών προς κυβερνήσεις γνωστές για τις φρικτές επιδόσεις τους στα ανθρώπινα δικαιώματα, μεταξύ των οποίων προς την Κολομβία, την Ινδονησία, το Ισραήλ και το Πακιστάν. Το ανεξέλεγκτο εμπόριο όπλων μας θέτει όλους σε μεγαλύτερο κίνδυνο σε καιρό ειρήνης όσο και σε καιρό πολέμου.

Το Ιράκ και ο «πόλεμος κατά της τρομοκρατίας» επισκίασαν τη μεγαλύτερη πρόκληση ανθρωπίνων δικαιωμάτων του καιρού μας. Σύμφωνα με ορισμένες πηγές, οι αναπτυσσόμενες χώρες δαπανούν περίπου 22 δισεκατομμύρια δολάρια κάθε χρόνο για όπλα ενώ, με 10 δισεκατομμύρια δολάρια τον χρόνο, θα επιτύγχαναν πρωτοβάθμια εκπαίδευση για όλους. Αυτές οι στατιστικές υποκρύπτουν ένα τεράστιο σκάνδαλο: την αποτυχημένη υπόσχεση της καταπολέμησης της ακραίας φτώχειας και τηνς αντιμετώπισης της κατάφωρης οικονομικής και κοινωνικής αδικίας.

Σύμφωνα με μερικούς αναλυτές, είναι πραγματικός ο κίνδυνος να μην επιτευχθούν οι Αναπτυξιακοί Στόχοι της Χιλιετηρίδας, των Η.Ε. (όπως η μείωση της παιδικής και μητρικής θνησιμότητας, η παρακολούθηση δημοτικού σχολείου από όλα τα παιδιά, ο υποδιπλασιασμός του αριθμού των ανθρώπων που δεν έχουν καθόλου πρόσβαση σε καθαρό νερό), επειδή η παγκόσμια προσοχή και οι πόροι έχουν διοχετευθεί στον «πόλεμο κατά της τρομοκρατίας».

Οι φτωχοί και οι περιθωριοποιημένοι είναι αυτοί που συνηθέστερα στερούνται τη δικαιοσύνη και που θα ωφελούνταν περισσότερο από τη δίκαιη εφαρμογή του κράτους δικαίου και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Ωστόσο, παρ’ ότι γίνεται όλο και περισσότερος λόγος για το αδιαίρετο των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, στην πραγματικότητα τα οικονομικά, κοινωνικά και πολιτισμικά δικαιώματα αμελούνται, υποβιβάζοντας τα ανθρώπινα δικαιώματα σε ένα θεωρητικό κατασκεύασμα, στα μάτια της τεράστιας πλειονότητας του παγκόσμιου πληθυσμού. Δεν είναι απλή σύμπτωση ότι, στον πόλεμο του Ιράκ, φαίνεται ότι δόθηκε περισσότερη προσοχή στην προστασία των πετρελαιοπηγών απ’ ότι στην προστασία των νοσοκομείων.

Ούτε εκπλήσσει το γεγονός ότι οι μεγάλες επιχειρήσεις μπορούν να κάνουν ό,τι θέλουν χωρίς συνέπειες, ή να επιλέγουν να μην κάνουν αυτά που οφείλουν ισχυριζόμενες ότι δεν υπέχουν σαφή νομική ευθύνη ή υποχρέωση λογοδοσίας για να ανθρώπινα δικαιώματα. Οι Κανόνες Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων για τις Επιχειρήσεις, που εγκρίθηκαν από τα Η.Ε. το 2003, είναι σημαντικό βήμα στην κατεύθυνση της λογοδοσίας των επιχειρήσεων αλλά, δυστυχώς, δέχονται ενορχηστρωμένη επίθεση από εταιρείες και κυβερνήσεις.

Απέναντι σε αυτό το φόντο καταπάτησης και ατιμωρησίας, υποκρισίας και διπλών μέτρων και σταθμών, τι μπορούμε να κάνουμε για να κάνουμε τα ανθρώπινα δικαιώματα να έχουν σημασία;

Μπορούμε να δείξουμε ότι τα ανθρώπινα δικαιώματα προσφέρουν ένα ισχυρό και συναρπαστικό όραμα ενός καλύτερου και δικαιότερου κόσμου και ότι σχηματίζουν τη βάση ενός απτού σχεδίου για το πώς θα φτάσουμε εκεί. Φέρνουν ελπίδα σε γυναίκες όπως η Αμίνα Λαουάλ στη Νιγηρία, η θανατική καταδίκη της οποίας παραμερίστηκε ως αποτέλεσμα της μαζικής υποστήριξης που δημιούργησε η υπόθεσή της. Παρέχουν ένα εργαλείο σε υπερασπιστές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων όπως η Βαλδένια Παουλίνο για να δώσει τις μάχες της κατά της αστυνομικής κτηνωδίας στις φαβέλας του Σάο Πάολο στη Βραζιλία. Δίνουν φωνή στους ανίσχυρους: στον κρατούμενο συνείδησης, στον όμηρο της βίας, στον αιχμάλωτο της φτώχειας.

Σε καιρούς αβεβαιότητας ο κόσμος χρειάζεται, όχι μόνο να αγωνιστεί κατά των παγκόσμιων απειλών, αλλά να αγωνιστεί υπέρ της παγκόσμιας δικαιοσύνης. Τα ανθρώπινα δικαιώματα είναι ένα λάβαρο για να κινητοποιηθούν οι άνθρωποι παγκοσμίως για την υπόθεση της δικαιοσύνης και της αλήθειας. Τα ανθρώπινα δικαιώματα υπόσχονται τη βεβαιότητα ισότητας και ισοτιμίας σε εκατομμύρια γυναίκες ανά τον κόσμο. Οι πρόσφατες νομοθετικές αλλαγές στη νομική θέση των γυναικών στο Μαρόκο θα ανοίξουν ένα νέο κεφάλαιο στην ισότητα των φύλων στην περιοχή. Αναγνωρίζοντας τη δύναμη που έχουν τα ανθρώπινα δικαιώματα να καταστήσουν οικουμενικό τον αγώνα των γυναικών, τα μέλη της Διεθνούς Αμνηστίας δίνουν τα χέρια με τους ακτιβιστές των δικαιωμάτων των γυναικών και με πολλούς άλλους για να αγωνιστούν παγκοσμίως να σταματήσουν τη βία κατά των γυναικών. Καλούμε τους ηγέτες, τις οργανώσεις και τα άτομα να δεσμευτούν δημοσίως να αλλάξουν οι ίδιοι και να καταργήσουν νόμους, συστήματα και στάσεις που επιτρέπουν στη βία κατά των γυναικών να ανθεί.

Το νόημα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων είναι να αλλάξουμε τον κόσμο προς το καλύτερο.Δεν υπάρχει ισχυρότερη διεθνής κοινότητα από την παγκόσμια κοινωνία των πολιτών. Μέσα από τα μέλη και τους συμμάχους της στο κίνημα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, η Διεθνής Αμνηστία είναι δεσμευμένη να αναστήσει και να αναζωογονήσει το όραμα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων ως ένα ισχυρό εργαλείο για χειροπιαστή αλλαγή. Μέσα από τις φωνές και τα οράματα εκατομμυρίων ανδρών και γυναικών, θα μεταδώσουμε ως σκυτάλη το μήνυμα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Κοινωνία

1societyΆρθρα που σχετίζονται με κοινωνικά θέματα.

Επιστήμη

Άρθρα που σχετίζονται με επιστημονικά θέματα. . .

Εκπαίδευση

Άρθρα που διαπραγματεύονται εκπαιδευτικά θέματα. . . 

Πολιτισμός

Άρθρα για την κουλτούρα και τον πολιτισμό. . .