Οικογένεια 2

User Rating:  / 0
PoorBest 

Το αμήχανο βλέμμα της ελληνικής οικογένειας στο τέλος του αιώνα. Αδιέξοδα και δρόμοι

  Οι ραγδαίες εξελίξεις όχι μόνο στfamilytiesην τεχνολογία και την πληροφορική αλλά και στο χώρο των επιστημών τα τελευταία χρόνια προκάλεσαν ριζικές αλλαγές στις κοινωνικές δομές και αξίες. Αλώβητη, βέβαια, δεν θα μπορούσε να μείνει η οικογένεια, αφού αυτή αποτελεί τον πυρήνα του κοινωνικού ιστού. Οι σύγχρονοι άνθρωποι όλο και περισσότερο βιώνουν άμεσα τους κλυδωνισμούς που συνοδεύουν τις ανατροπές, τα διλήμματα ταυτότητας και ρόλου στα οποία καλούνται να ανταποκριθούν και την αμηχανία μπροστά στην αναζήτηση νέων οριζόντων.

Στην παραδοσιακή κοινωνία, η οικογένεια δεν ήταν αυτόνομη, αλλά η ύπαρξή της ήταν στενά συνδεδεμένη με την οικονομική και βιολογική επιβίωση της ευρείας οικογένειας. Στην επόμενη φάση, τη βιομηχανική εποχή, η αλλαγή στον τρόπο παραγωγής των αγαθών οδηγεί στη δημιουργία της πυρηνικής οικογένειας, η οποία περιορίζεται πλέον στη δική της οικονομική και βιολογική επιβίωση και γίνεται παιδοκεντρική, ταυτίζεται δηλαδή με την ύπαρξη των παιδιών και το μέλλον τους. Οι νέες οικονομικές δομές της κοινωνίας στη μεταβιομηχανική φάση επιτρέπουν στα άτομα να επιβιώνουν οικονομικά και κοινωνικά μόνα τους. Το άτομο, δηλαδή, και όχι η οικογένεια γίνεται τώρα το βασικό κοινωνικό κύτταρο και οι πολλές πλέον κοινωνικές ομάδες στις οποίες αυτό εντάσσεται υποκαθιστούν λειτουργίες που άλλοτε ανήκαν στην οικογένεια. Εύλογα, λοιπόν, η οικογένεια σήμερα καλείται να επαναπροσδιορίσει το σκοπό της ύπαρξής της, έτσι ώστε να μπορέσει να ανταποκριθεί στα καινούργια δεδομένα και να εναρμονιστεί με το ευρύτερο κοινωνικό πλαίσιο.

 

Στην Ελλάδα, σύμφωνα με τις μελέτες που διεξήγαγε η Χ.Κατάκη,(2005) οι εξελικτικές αυτές φάσεις σε σύγκριση με την υπόλοιπη Ευρώπη ακολούθησαν ταχύτατους ρυθμούς. Ταχύρυθμες και βαθιές ήταν, επομένως, οι αλλαγές που υπέστη η ελληνική κοινωνία μέσα σε μερικές μόνον δεκαετίες, αφήνοντας το βασικό πυρήνα της, την οικογένεια, αμήχανο. Ο κλονισμός παλαιότερων δομών και λειτουργιών, η προσαρμογή στους ρυθμούς της σύγχρονης ζωής, η προσπάθεια για σύνδεση του παραδοσιακού γνώριμου τοπίου με το νέο αστικό απρόσωπο περιβάλλον και, κυρίως, η αγωνία μετάβασης σε κάτι το οποίο δεν έχει ακόμη μορφοποιηθεί αναπόφευκτα δημιούργησαν γενικευμένη σύγχυση. Μια σύγχυση, όμως, που μοιάζει παρήγορη και ευοίωνη, καθώς η διασάλευση της παλιάς τάξης πραγμάτων ακολουθείται πάντα από μια περίοδο αναστάτωσης και χάους. Στη διάρκεια αυτού του χάους, ίσως να δυσκολεύεται να δει κανείς τι πραγματικά έχει κατακτηθεί. Όμως το σημερινό χάος, ειδικά σε ό,τι φορά την οικογένεια, παίζει ουσιαστικό ρόλο για να φτάσουμε στην επόμενη φάση της εξελικτικής μας διαμόρφωσης. Μέσα σ’ αυτό το θολό και ασαφές πλαίσιο η ελληνική οικογένεια αγωνίζεται να σχηματίσει μια σαφή εικόνα του εαυτού της στο παρόν και ένα ελκυστικό όραμα για να κατευθυνθεί στο μέλλον.

Ο ρόλος της οικογένειας, λοιπόν, σε παγκόσμια κλίμακα επικεντρώνεται στη βοήθεια που παρέχει στα μέλη της να οργανώσουν τις πληροφορίες που αφορούν την ταυτότητά τους και να διαμορφώσουν τους στόχους ως μέλη της κοινωνίας. Έτσι θα είναι σε θέση να χειριστούν την πολυπλοκότητα που χαρακτηρίζει τη σύγχρονη ζωή και να συμβάλουν στη λειτουργικότητα των κοινωνικών ομάδων στις οποίες θα ενταχθούν. Διακρίνεται, φανερά πλέον, ότι ο σκοπός της μελλοντικής οικογένειας αποσυνδεόμενος από την οικονομική και τη βιολογική επιβίωση των μελών της, αρχίζει να ταυτίζεται όλο και περισσότερο με την ψυχοκοινωνική τους επιβίωση. Τη σκυτάλη από την ανταλλαγή των υλικών αγαθών ανάμεσα στα μέλη της οικογένειας παίρνει τώρα η επικοινωνία. Νέοι κώδικες, όπως η ειλικρίνεια, η ισοτιμία, η κατανόηση, η εμπιστοσύνη και η επεξεργασία των συγκρούσεων ανάγονται σε ουσιαστικές οικογενειακές αξίες, δεδομένου ότι αναγνωρίζονται ως προϋποθέσεις για τη λειτουργική επικοινωνία.

Η Satir, γνωστή για την προσφορά της στην οικογενειακή θεραπεία, επισημαίνει ότι υπάρχει άρρηκτος δεσμός ανάμεσα στη ζωή μέσα στην οικογένεια και στο είδος ανθρώπου που γίνεται μεγαλώνοντας κάθε παιδί. Μέσα στην οικογένεια, οι γονείς γίνονται πρότυπα της συμπεριφοράς και των αξιών που θέλουν να μεταδώσουν στα παιδιά τους, καθιστώντας το οικογενειακό πλαίσιο ένα θαυμάσιο χώρο για διδασκαλία και πρακτική. Όμως οι σημερινοί γονείς είναι σε θέση να επικοινωνήσουν στα παιδιά τους νέα μηνύματα και νέες αξίες που αφορούν μια μορφή οικογενειακής ζωής που δεν έχει ακόμα βιωθεί;

Σαν απάντηση στον προβληματισμό μας ήρθε η πρό(σ)κληση για συνεργασία - έκκληση για βοήθεια από μια δασκάλα δημοτικού σχολείου. Το περιεχόμενο της πρόσκλησης αφορούσε την αδυναμία των γονιών των μαθητών της να αντιμετωπίσουν αποτελεσματικά προβλήματα διαπαιδαγώγησης των παιδιών τους και ενδοοικογενειακών συγκρούσεων.

Αποδεχθήκαμε την πρόσκληση - πρόκληση για ένα πλατύτερο άνοιγμα στη μελέτη των διαπροσωπικών σχέσεων μέσα στην οικογένεια και έτσι καταλήξαμε στην πραγματοποίηση ενός σεμιναρίου «συμβουλευτικής γονέων». Το πλαίσιο στο οποίο υλοποιήθηκε το σεμινάριο ήταν ο χώρος του 108ου Δημοτικού Σχολείου Αθηνών και η διάρκειά του ήταν 14 ώρες, δηλαδή 7 δίωρες συναντήσεις (από 04-03-1998 έως 03-06-1998).

Βασικός άξονας του σεμιναρίου ήταν το βίωμα, γιατί καμία θεωρητική τοποθέτηση - όσο σημαντική κι αν είναι - δεν μπορεί να υποκαταστήσει την απήχηση που προσκομίζει η βιωματική εμπειρία. Σκοπός μας δεν ήταν να ανακαλύψουμε την μια ή την άλλη αλήθεια, αλλά μέσω της επεξεργασίας προβλημάτων να ευνοήσουμε την εμφάνιση πιο ανοιχτών και πιο εύπλαστων αναπαραστάσεων της πραγματικότητας. Ελπίδα μας ήταν, μέσα από την κοινή μας διαδρομή, να διαλέξουν οι συμμετέχοντες τα δικά τους μονοπάτια και να ακολουθήσουν το δικό τους δρόμο.

Έχοντας την επικοινωνία ως κύριο θέμα μας θεωρήσαμε ουσιαστική τη δημιουργία μιας γόνιμης σχέσης, μιας σχέσης που να περνάει μέσα από κοινές αληθινές εμπειρίες και αβίαστη έκφραση συναισθημάτων. Αποτελεί άλλωστε κοινό τόπο η αντίληψη ότι οι άμεσες και βιωματικές αλληλεπιδράσεις οικοδομούν ένα νέο «σχετίζεσθαι» μέσα από αναθεωρήσεις που επιτρέπουν τη σύνθεση και σύνδεση παλαιών στοιχείων με σύγχρονα.

Στην πρώτη μας συνάντηση θεωρήσαμε ουσιαστικό να καθορίσουμε το πλαίσιο στο οποίο θα συνεργαζόμαστε. Συν - κατασκευάσαμε (εισηγήτριες και ομάδα) ένα «συμβόλαιο», το οποίο περιλάμβανε τόσο τα θέματα που θα διαπραγματευόμασταν όσο και τον τρόπο.

Ξεκινήσαμε αναλύοντας τα βασικά στοιχεία της επικοινωνίας, και ειδικότερα αναφερθήκαμε στα διπλά μηνύματα (αντίφαση ανάμεσα στο λεκτικό και μη λεκτικό μήνυμα), στις γόνιμες συγκρούσεις, στις προκαταλήψεις και στα στερεότυπα που εμποδίζουν την επικοινωνία.

Στη συνέχεια, ασχοληθήκαμε με τους τέσσερις πιο συνηθισμένους επικοινωνιακούς τύπους που δυσκολεύουν την επικοινωνία. Σύμφωνα με τη Satir, οι τύποι που απαντώνται συχνότερα είναι ο συμβιβαστικός, ο επικριτικός, ο ορθολογιστής και ο παραπλανητικός. Βιώνοντας τον κάθε τύπο μέσα από ασκήσεις καταλήξαμε να αναγνωρίσουμε τον ευθύ ως τον πιο διευκολυντικό στην επικοινωνία με τον εαυτό μας και τους άλλους.

Στην προσπάθειά μας να εστιάσουμε την προσοχή των γονιών στη θέση του παιδιού μέσα στην οικογένεια αφιερώσαμε αρκετό χρόνο σε παίξιμο ρόλων (role playing). Mέσα απ’ αυτήν τη διαδικασία οι γονείς είχαν τη δυνατότητα να κατανοήσουν και να αντιληφθούν από άλλη οπτική γωνιά συναισθήματα και συμπεριφορές των παιδιών τους.

Το επόμενο βήμα ήταν η παρουσίαση και εφαρμογή εναλλακτικών λύσεων σε προβλήματα επικοινωνίας που αφορούσαν όχι μόνο την οικογένεια, αλλά και το ευρύτερο κοινωνικό πλαίσιο. Η βιωματική εμπειρία νέων κωδικών επικοινωνίας ενίσχυσε την πεποίθησή μας ότι σ’ ένα κλίμα συναισθηματικής συμμετοχής, αποδοχής και αμεσότητας με τον εαυτό μας και τους άλλους είναι δυνατόν να βελτιωθεί η εσωτερική μας συγκρότηση και η οργάνωση του εαυτού μας, ώστε να μπορούμε να συνθέτουμε μέσα μας τις συχνά αντιφατικές πληροφορίες για το ποιοι είμαστε, πού πάμε και γιατί.

Η εργασία μας θα μπορούσε να περιγραφεί ως μια σειρά καταστάσεων στις οποίες προσπαθήσαμε να βοηθήσουμε τους συμμετέχοντες να βγουν από παλιούς, αποτελματωμένους δρόμους και να οδηγηθούν σε νέες, ανοιχτές διαδρομές. Το κοινό θεμέλιο πάνω στο οποίο χτίστηκε το σεμινάριο ήταν οι γέφυρες που δημιουργήθηκαν μεταξύ της ομάδας και των εισηγητριών και τα συναισθήματα που αναδύθηκαν στο πλαίσιο αυτό.

Ολοκληρώνοντας θα δανειστούμε τις σκέψεις της Satir, η οποία αναφέρει ότι «σ’ αυτή τη σύγχρονη πανανθρώπινη επανάσταση, τα σύνορα, οι συμμαχίες και οι διαπραγματεύσεις, οι νίκες και οι ήττες, οι ήρωες και τα θύματα μεταφέρονται στο πεδίο των ατομικών αναζητήσεων και των οικογενειακών σχέσεων». «Το ξέρουμε», επισημαίνει, «πως υπάρχουν καλύτεροι τρόποι για να συνδιαλλαγούμε με τον εαυτό μας και με τους άλλους. Δεν έχουμε παρά να τους βάλουμε σ’ εφαρμογή. Και τότε θα μπορέσει καθένας μας να συνεισφέρει για έναν κόσμο πιο γερό, πιο θετικό για όλους μας. Η συμβολή μας αρχίζει από τη στιγμή που θα αναπτύξουμε τον αυτοσεβασμό μας, την αυτοεκτίμησή μας. Οι κατάλληλες εμπειρίες και η αναδιάπλαση θα μας οδηγήσουν να καταλάβουμε ο ένας τον άλλο με τρόπο δημιουργικό, να νοιαστούμε για τον εαυτό μας και για τους άλλους και να δώσουμε στα παιδιά μας ένα γερό θεμέλιο, πάνω στο οποίο θα αναπτύξουν δύναμη και ολοκλήρωση». Μαρίας Ζαφειροπούλου, Επίκουρης Καθηγήτριας Παιδαγωγικού Τμήματος Νηπιαγωγών Πανεπιστημίου Θεσσαλίας , Στέλλας Αργυρούδη,Πτυχιούχου Ψυχολογίας, υποψηφίας Διδάκτορος 

Κοινωνία

1societyΆρθρα που σχετίζονται με κοινωνικά θέματα.

Επιστήμη

Άρθρα που σχετίζονται με επιστημονικά θέματα. . .

Εκπαίδευση

Άρθρα που διαπραγματεύονται εκπαιδευτικά θέματα. . . 

Πολιτισμός

Άρθρα για την κουλτούρα και τον πολιτισμό. . .